Powrót

Wolne rodniki i ich szkodliwe oddziaływanie na wzrok

Wolne rodniki

Wolne rodniki tlenowe i związany z nimi stres oksydacyjny oddziałują niekorzystnie na komórki organizmu, przyczyniając się do wielu chorób, w tym schorzeń oczu. Czym są wolne rodniki i jak możemy im przeciwdziałać? Okazuje się, że natura wyposażyła nas w liczne mechanizmy obronne. Jednym z nich są antyoksydanty – swoiste zmiatacze wolnych rodników.

 
Wolne rodniki – co to takiego?

Wolne rodniki tlenowe, nazywane też reaktywnymi formami tlenu, to cząsteczki posiadające co najmniej jeden atom tlenu oraz co najmniej jeden niesparowany elektron. Ze względu na krótki czas życia, a także łatwość do wchodzenia w reakcje chemiczne z naszymi komórkami, wolne rodniki w organizmie mogą stanowić zagrożenie dla jego zdrowia. (1)

 

W warunkach homeostazy, wolne rodniki powstają w ilościach bezpiecznych dla komórek, pełniąc istotne dla nich funkcje: odpowiadają za prawidłowy przebieg reakcji zapalnej, regulują procesy przesyłania informacji między komórkami (2) oraz uczestniczą w pracy układu obronnego. (1) Nie bez znaczenia jest również udział wolnych rodników w apoptozie, czyli śmierci komórek. Dzięki tej właściwości, mogą one wyeliminować niebezpieczne dla zdrowia komórki, np. nowotworowe. (2)

 

Nadmierne powstawanie wolnych rodników

Aby zapobiec niekontrolowanemu atakowi wolnych rodników, organizm ludzki dysponuje różnymi mechanizmami obronnymi, do których zaliczamy przede wszystkim enzymy rozkładające reaktywne formy tlenu oraz niskocząsteczkowe związki, czyli antyoksydanty. Czasami jednak system ochronny komórek zawodzi, co określane jest mianem stresu oksydacyjnego. (2)

 

Ze zjawiskiem stresu oksydacyjnego mamy do czynienia w przypadku nadmiernej produkcji wolnych rodników oraz wyczerpania rezerw układu antyoksydacyjnego. (3) Kiedy nasze mechanizmy obronne nie są w stanie skutecznie neutralizować powstających wolnych rodników, mają miejsce różne szkodliwe dla komórek reakcje: utlenianie białek i lipidów czy uszkodzenia kwasów nukleinowych. (2, 3)

 

Wolne rodniki a wzrok

Wolne rodniki i wywoływany przez nie stan przewlekłego stresu oksydacyjnego mają swój udział w powstawaniu ok. 100 chorób: od schorzeń neurodegeneracyjnych (np. choroba Alzheimera), przez choroby układu krążenia, aż po nowotwory. Także nasze oczy narażone są na niekorzystne działanie wolnych rodników. Liczne badania potwierdzają związek między reaktywnymi formami tlenu a poważnymi chorobami okulistycznymi, takimi jak: zaćma, jaskra i zwyrodnienie plamki żółtej wraz z wiekiem (AMD). (4)

 

Zaćma (katarakta) jest chorobą objawiającą się zmętnieniem soczewki. Obniżenie poziomu przeciwutleniaczy w soczewce wraz z namnażaniem wolnych rodników przyczyniają się do utleniania białek, a w konsekwencji – mętnienia soczewki. (4)

U chorych na jaskrę pierwotną otwartego kąta stwierdzono z kolei istotny wpływ wolnych rodników na podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, tworzenie ubytków w polu widzenia oraz utratę komórek beleczkowania. (4)

 

Ze względu na bardzo silny metabolizm i wysokie zużycie tlenu, miejscem niezwykle podatnym na powstawanie wolnych rodników jest siatkówka oka. Dotyczy to w szczególności plamki żółtej – obszaru narażonego na ciągłą ekspozycję światła. Gdy obecne w siatkówce mechanizmy obronne okazują się niewystarczające, może to prowadzić do rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem. (4)

 

Antyoksydanty przeciw wolnym rodnikom

Antyoksydanty to czołowa broń naszego organizmu w walce z uszkodzeniami wzroku, spowodowanymi stresem oksydacyjnym. Reagując z wolnymi rodnikami, zabezpieczają one komórki przed niekorzystnymi reakcjami wolnorodnikowymi. (1) Do zmiataczy wolnych rodników obecnych m.in. w siatkówce oka, należą witaminy C i E oraz karotenoidy: luteina i zeaksantyna. Liczne badania potwierdzają istotną rolę przeciwutleniaczy, zarówno w profilaktyce, jak i spowolnieniu rozwoju opisanych chorób okulistycznych (4). Aby cieszyć się dobrym wzrokiem i zdrowiem oczu, należy zatem wzbogacić swoją dietę w produkty zawierające antyoksydanty. Oto te najbardziej pożyteczne dla narządu wzroku:

 

  • Witamina C
  • Witamina E
  • Cynk i selen
  • Karotenoidy, a zwłaszcza: beta-karoten i luteina
  • Flawonoidy (4)

Chociaż przeciwutleniacze najlepiej jest dostarczać organizmowi pod postacią nieprzetworzonej żywności (owoców, warzyw), to naszą dietę możemy wesprzeć także o suplementy. Warto sięgać po te specjalnie dedykowane oczom, jak np. LUTEZAN z luteiną, witaminami C i E oraz cynkiem.

 

 

Przypisy:

  1. Czajka A. Wolne rodniki tlenowe a mechanizmy obronne organizmu. Nowiny Lekarskie. 2006;75(6):582-586.
  2. Zabłocka A, Janusz M. Dwa oblicza wolnych rodników tlenowych. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2008;62:118-124.
  3. Łuczewski A, Matyska-Piekarska E, Trefler J. et al. Reaktywne formy tlenu – znaczenie w fizjologii i stanach patologii organizmu. Reumatologia. 2007;45(5):284-289.
  4. Wolski T, Kalisz O, Gerkowicz M. et al. Rola i znaczenie antyoksydantów w medycynie ze szczególnym uwzględnieniem chorób oczu. Postępy Fitoterapii. 2007;2:82-90.